Hoe maak je een zelfgemaakte val voor Aziatische horzels?

Inhoud

• Zelfgemaakte flessenvallen vs. commerciële modellen: voor- en nadelen

• Selectiecriteria voor selectief lokaas: de beste zelfgemaakte recepten

• Alternatieven en aanbevelingen voor de aankoop van een professioneel apparaat

• Conclusie

Het is elk voorjaar hetzelfde verhaal. De oprichters van Vespa velutina komen uit hun winterslaap en zoeken een rustig plekje om hun kolonie te bouwen. Als je een tuin, een bijenstal of gewoon een hoekje op het terras hebt waar je graag je koffie drinkt, ben je ze waarschijnlijk al tegengekomen. En je hebt je waarschijnlijk afgevraagd: hoe maak ik een zelfgemaakte horzelval die echt werkt, zonder daarbij alle nuttige insecten in de buurt te decimeren?

De vraag verdient beter dan een gebrekkige handleiding op een forum. Want een slecht ontworpen of slecht van aas voorziene val is erger dan helemaal geen val: je vangt vlinders, vliegen en bijen en de Aziatische horzel loopt rustig voorbij. Uit een onderzoek van het Muséum national d'Histoire naturelle (Arca et al., 2015) bleek zelfs dat sommige niet-selectieve vallen tot 99 % niet-doelinsecten vingen. We gaan het dus anders doen: een rigoureuze handleiding, aasrecepten gevalideerd door onderzoek en er wordt echt nagedacht over selectiviteit.

Dingen om te onthouden

• Pest Patrol biedt een hybride aanpak: een rigoureuze doe-het-zelf-handleiding gecombineerd met een wetenschappelijke analyse van selectiviteit.

• Het doel is om de eenvoudige flessenval om te vormen tot een precisie-instrument voor bijenteelt en de levensvatbaarheid ervan te vergelijken met professionele alternatieven voor de bescherming van de lokale biodiversiteit.

• Voor- en nadelen

• De beste zelfgemaakte recepten

Bij Pest Patrol denken we dat het maken van een zelfgemaakte horzelval slim kan zijn, zolang je maar weet wat je doet. Zo maak je van twee plastic flessen een precisie-insectenval.

Zelfgemaakte flessenvallen vs. commerciële modellen: voor- en nadelen

Drie euro. Dat zijn de kosten van een zelfgemaakte Aziatische horzelval als je de flessen al in je prullenbak hebt zitten. Commercieel verkrijgbare vallen kosten tussen de 10 en 35 euro. De kwestie van het budget is snel geregeld, maar het is niet het enige criterium dat telt.

De klassieke zelfgemaakte val bestaat uit twee plastic flessen die in elkaar geknipt zijn en zo een omgekeerde trechter vormen. De horzel komt binnen via de hals, aangetrokken door het vloeibare lokaas, en komt er nooit meer uit. De val is eenvoudig, beproefd en kan door iedereen met een kniptang en tien minuten tijd worden gemaakt. Dit zijn de stappen:

1. Neem een plastic fles van 1,5 liter. Snijd het bovenste derde deel eraf.

2. Draai het bovenste deel (de hals) om en duw het in het onderste deel, als een trechter.

3. Boor twee kleine gaatjes (5 tot 6 mm diameter) in de zijkanten. Deze gaatjes zijn essentieel: ze laten kleine insecten ontsnappen, wat de selectiviteit van de val verbetert.

4. Tape of niet de twee delen aan elkaar.

5. Giet je vloeibare aas op de bodem (we komen hierop terug in het volgende gedeelte).

6. Hang de val ongeveer 1,5 m boven de grond, bij voorkeur in de schaduw en dicht bij een punt waar passage wordt waargenomen.

De effectiviteit van een zelfgemaakte val hangt 80 % af van het aas en de locatie, niet van de houder. Dit is een punt dat veel mensen vergeten. Ze concentreren zich op de vorm van de fles, terwijl het recept in de fles het werk doet.

Commerciële modellen bieden een aantal praktische voordelen. De Véto-pharma-val of de Ornetin-val, bijvoorbeeld, hebben gekalibreerde roosters die het binnendringen van te kleine insecten (bijen, gewone wespen) fysiek verhinderen. Sommige modellen hebben ook een praktischer ledigingssysteem, want de val moet om de twee weken geleegd en opnieuw geladen worden, en met een flessenval is dat eerlijk gezegd niet erg prettig.

De vergelijking met een professionele val is daarom gebaseerd op drie factoren: kosten (een duidelijk voordeel voor doe-het-zelvers), mechanische selectiviteit (een voordeel voor commerciële modellen met gekalibreerde roosters) en duurzaamheid (een plastic fles gaat snel achteruit in de zon, terwijl een polypropyleen val meerdere seizoenen meegaat). Als je één of twee vallen in je tuin moet zetten om in het voorjaar te vangen, is het zelfgemaakte model voldoende. Als je een bijenstal beheert met tien bijenkasten, is het verstandiger om te investeren in duurzaam materiaal.

Een laatste punt dat vaak over het hoofd wordt gezien: ambachtelijke flessenvangst heeft een echt probleem met lukraak verdrinken. Alles wat in de vloeistof valt, sterft. Professionele vallen met een droge bodem en aas in patronen (zoals sommige nasasses) maken het mogelijk om toevallige vangsten vrij te laten. Als lokale biodiversiteit belangrijk voor je is, en dat is het als je dit artikel leest, dan is dit een criterium dat je niet zomaar naast je neer moet leggen.

Selectiecriteria voor selectief lokaas: de beste zelfgemaakte recepten

Wat is het beste lokaas voor horzels in een val? Als je deze vraag googelt, kom je vijftig verschillende recepten tegen. Sommige werken, andere zijn miniatuur milieurampen. Laten we ze eens op een rijtje zetten.

Het basisprincipe achter selectief horzelaas is eenvoudig: Vespa velutina wordt aangetrokken door suikerhoudende en gefermenteerde stoffen, maar honingbijen (Apis mellifera) worden afgestoten door alcohol. Dit is waar witte wijn om de hoek komt kijken, en dit is waarschijnlijk de meest gedocumenteerde truc in de literatuur over bijenteelt.

Het referentierecept, aanbevolen door de meeste GDSA (Groupements de Défense Sanitaire Apicole) in Frankrijk:

• 1/3 donker bier (gisting trekt horzels aan)

• 1/3 droge witte wijn (ethanol stoot bijen af)

• 1/3 zwarte bessensiroop of grenadinesiroop (geconcentreerde suiker is de belangrijkste lokstof)

Dit mengsel van bier, witte wijn en siroop is een standaard geworden omdat het aan beide voorwaarden voldoet: aantrekking voor de Aziatische horzel en afstoting voor de bijen. Een studie uitgevoerd door INRA in 2012 bevestigde dat de toevoeging van witte wijn de bijenvangst aanzienlijk verminderde in vergelijking met een eenvoudig suikerlokaas. Niet 100 %, let wel, maar het verschil is duidelijk.

Hier zijn een paar variaties die ook werken:

• Donker bier + gefermenteerd appelsap + een lepel oude honing (gekristalliseerde of oude honing, nooit verse honing die bijen zou aantrekken).

• Bier + witte wijn + een drupje ahornsiroop minder gebruikelijk, maar sommige imkers in het zuidwesten van Frankrijk zweren erbij.

Wat je absoluut moet vermijden: lokaas dat rauw vlees of vis bevat. Ja, de Aziatische horzel is een roofdier dat op eiwitten jaagt, vooral in de zomer. Maar dit soort lokaas trekt ook vliegen en Duitse wespen aan, en het wordt al snel een niet-selectief massagraf in je fles. Om bijen en biodiversiteit in de brede zin te beschermen, kun je het beste gefermenteerd vloeibaar lokaas gebruiken.

De timing is net zo belangrijk als het recept. Voorjaarsvallen (van midden februari tot eind april, afhankelijk van de regio) zijn gericht op de koninginnen die het nest stichten. Een enkele koningin die op dat moment gevangen wordt, betekent mogelijk een nest met 2.000 tot 3.000 minder individuen in de herfst. Na mei wordt het vangen minder strategisch: de werksters zijn dan te talrijk en je val zal alleen de oppervlakte van de nestpopulatie beschadigen.

Een laatste tip over aas: ververs het elke tien tot vijftien dagen. Stilstaand vloeibaar lokaas gaat overmatig gisten en verliest zijn aantrekkelijkheid. Sommige imkers voegen een klein stukje rijp fruit (peer, banaan) toe om de fermentatie tussen de hervullingen door op gang te brengen. Dit werkt heel goed, op voorwaarde dat je het fruit niet volledig laat ontbinden.

Nog even over selectief vangen in strikte zin: geen enkel lokaas is 100 % selectief. Je zult altijd een paar niet-doelsoorten vangen. Het doel is om deze nevenvangsten te minimaliseren, niet om ze volledig te elimineren. De 5-6 mm ontsnappingsgaten in je zelfgemaakte val, in combinatie met een witte wijn lokaas, zijn het beste compromis dat beschikbaar is zonder professionele apparatuur.

Alternatieven en aanbevelingen voor de aankoop van een professioneel apparaat

Laten we zeggen dat je de flessenval hebt getest, dat de resultaten OK zijn maar niet goed genoeg, en dat je erover denkt om het naar een hoger niveau te tillen. Voordat je je creditcard tevoorschijn haalt, moeten we onszelf de juiste vragen stellen.

De Ornetin-val komt vaak ter sprake in discussies tussen imkers. Dit is een trechterval met een stevige plastic structuur, gekalibreerde openingen en een systeem om niet-doelsoorten levend vrij te laten. Hij kost ongeveer €20-25. Voor huishoudelijk gebruik (één of twee vallen in de tuin) is het een redelijke investering die meerdere jaren meegaat. De horzelval daarentegen werkt volgens een ander principe: een draadkooi met een valluik waaruit de horzel niet kan ontsnappen. Het grote voordeel is dat de horzels in leven worden gehouden. Je kunt de soort identificeren, alles wat geen Aziatische horzel is vrijlaten en alleen de doelwitten doden. Het is het systeem dat de biodiversiteit het meest respecteert, maar het vereist dagelijkse controles. Niet ideaal als je een weekendje weg gaat.

Wat is nu de beste horzelval? Het antwoord hangt af van je context. Voor pure veerval (het vangen van vondelingen) doet een goed gezette zelfgemaakte val het net zo goed als een commercieel model. De studie van Monceau et al. (2014, Tijdschrift voor Toegepaste Entomologie) toonde aan dat de bepalende variabele niet het type val was, maar de dichtheid van de vallen in het gebied en de kwaliteit van het aas. Met andere woorden, vijf goed geplaatste flessenvallen zijn beter dan één professionele val van topklasse.

Er zijn ook aanvullende benaderingen die je aandacht verdienen:

• Muilkorven Dit zijn roosters die voor de ingang van de bijenkorf zijn bevestigd en die voorkomen dat de horzel gaat zweven om de bijen te verjagen. Er wordt niets gevangen, maar de kolonies worden direct beschermd.

• Nesten vernietigen Dit is de enige echt effectieve methode op grote schaal. Als je een nest ziet, neem dan contact op met je gemeente of een erkende professional. Probeer nooit zelf een nest te vernietigen, zeker niet op hoogte.

• Vallen met synthetische feromonen Onderzoek: nog steeds in een experimenteel stadium, maar onderzoeksteams (met name bij het IRBI in Tours) werken aan ultraselectief chemisch lokaas. We zijn er nog niet, maar dat komt nog wel.

Eén punt dat ik wil benadrukken is dat alleen vallen het probleem van de Aziatische horzel in Frankrijk niet zal oplossen. Vespa velutina is sinds 2004 een vaste waarde in de regio en neemt gestaag toe. Voorjaarsvallen verminderen de lokale druk en beschermen je bijenkasten of tuin, maar het is geen strategie voor uitroeiing. Nationale toezichtsplannen, gecoördineerd door het MNHN, benadrukken de noodzaak van complementaire benaderingen: vallen, nestvernietiging en publieke rapportage via platforms zoals Frelons Asiatiques (iNaturalist).

Als je niet zeker weet of je je eigen val moet maken of een kant-en-klare moet kopen, is dit mijn aanbeveling: begin met de zelfgemaakte val. Test hem in de lente met het bier-witte wijn-siroop recept. Observeer wat je vangt. Als je merkt dat je te veel niet-gerichte vangsten hebt of als de druk echt hoog is (meer dan vijf horzels per dag rond je nestkasten), schakel dan over op een model met een sorteersysteem zoals de nasasse. De investering zal gerechtvaardigd zijn.

En vertel het vooral aan iedereen. Een geïsoleerde val in een tuin heeft een beperkte impact. Tien vallen verspreid over een buurt, op het juiste moment geplaatst met het juiste aas, kunnen het verschil maken voor de lokale biodiversiteit.

Conclusie

Het maken van een zelfgemaakte horzelval is toegankelijk, voordelig en werkt, op voorwaarde dat je twee dingen niet verwaarloost: de selectiviteit van het aas (witte wijn is niet onderhandelbaar) en de timing (concentreer je inspanningen tussen februari en april). Een val uit een flesje zal nooit een gecoördineerd beleid vervangen, maar het kan je stukje tuin en je bestuivers echt beschermen.

Neem dit weekend een kwartiertje de tijd om je eerste val te zetten. Noteer wat je vangt, pas indien nodig het recept aan en als de Aziatische horzel bijzonder veel voorkomt in jouw omgeving, aarzel dan niet om de plaatselijke autoriteiten op de hoogte te brengen van eventuele nesten. Elke actie telt. En als je verder wilt gaan, staat Pest Patrol voor je klaar met advies op maat van jouw situatie.

Veelgestelde vragen