Welke ziekten kun je oplopen door contact met duiven?

Inhoud

• De belangrijkste zoönosen die door duiven op de mens worden overgedragen

• Overdrachtswijzen: hoe bacteriën en virussen zich verspreiden

• Preventiegids: hoe kunt u zich beschermen tegen gezondheidsrisico’s

• Conclusie

We komen ze elke dag tegen. Op vensterbanken, kroonlijsten, balkons en daken van flatgebouwen. Stadsduiven maken zozeer deel uit van het straatbeeld dat we uiteindelijk één ding vergeten: het zijn broedplaatsen voor ziekteverwekkers. Niet allemaal, niet altijd, maar wel genoeg om er serieus aandacht aan te besteden.

Dingen om te onthouden

• Pest Patrol analyseert de gezondheidsrisico’s van stadsduiven op basis van wetenschappelijke bronnen

• Het artikel legt op een toegankelijke manier uit hoe de ziekte wordt overgedragen (inademing van uitwerpselenstof, direct contact), om zo een irrationele angst om te zetten in een strikte en goed geïnformeerde hygiënepraktijk.

• De belangrijkste zoönosen die door duiven op de mens worden overgedragen

• hoe bacteriën en virussen zich verspreiden

Bij Pest Patrol krijgen we regelmatig telefoontjes van huiseigenaren of vastgoedbeheerders die een hoop uitwerpselen aantreffen in een technische ruimte of onder een dak. De vraag die dan altijd terugkomt, is: «Is dit gevaarlijk voor de gezondheid?» Het korte antwoord: ja, dat kan het zijn. Het lange antwoord vindt u in dit artikel. We zullen de ziekten die door duiven op mensen worden overgedragen onder de loep nemen, uitleggen hoe deze ziekteverwekkers bij ons terechtkomen, en vooral de tips geven waarmee u zich concreet kunt beschermen.

Het is niet de bedoeling dat u in paniek raakt telkens wanneer er een duif op uw balkon neerstrijkt. Het gaat erom die vage angst te vervangen door een duidelijk beeld van de gezondheidsrisico’s. Want een risico dat men begrijpt, is een risico dat men kan beheersen.

De belangrijkste zoönosen die door duiven op de mens worden overgedragen

De duif is een ziekteverspreider, dat is een bewezen feit. Een studie gepubliceerd in Opkomende infectieziekten (CDC, 2004) heeft meer dan 60 ziekteverwekkers geïdentificeerd die in verband worden gebracht met de huismuis (Columba livia). Ze zijn lang niet allemaal gevaarlijk voor de mens, verre van dat. Maar bij enkele is het de moeite waard om even stil te staan.

Psittacose (of ornithose) is waarschijnlijk de duivenziekte bij de mens die het best bekend is bij zorgverleners. De ziekte wordt veroorzaakt door de bacterie Chlamydophila psittaci. De symptomen lijken op die van een atypische longontsteking: koorts, droge hoest, hevige hoofdpijn, extreme vermoeidheid. In ernstige gevallen – en dat komt zelden voor, maar het gebeurt wel – kan de ziekte de lever en het zenuwstelsel aantasten. Het Franse agentschap voor voedselveiligheid (ANSES) classificeert de ziekte als een zoönose die in de gaten moet worden gehouden bij mensen die beroepsmatig aan vogels worden blootgesteld.

Salmonellose is een andere door duiven overgedragen ziekte die vaak wordt onderschat. Men denkt in eerste instantie aan onvoldoende verhit kippenvlees, niet aan de duif op het dak. Toch bevat duivenpoep vaak stammen van Salmonella typhimurium. Besmetting door onbedoelde inname, handen die na contact naar de mond worden gebracht, voedsel dat is blootgesteld aan verontreinigd stof: er zijn tal van manieren waarop besmetting kan plaatsvinden. De klassieke symptomen – gastro-enteritis, diarree en koorts – treden binnen 12 tot 72 uur op. Bij ouderen of mensen met een verzwakt immuunsysteem kan dit uitmonden in een systemische infectie.

Cryptokokkose is degene waar infectiologen zich het meest zorgen over maken. De schimmel Cryptococcus neoformans verspreidt zich in ophopingen van droge uitwerpselen. Als het wordt ingeademd, kan het bij mensen met een verzwakt immuunsysteem (hiv-patiënten, transplantatiepatiënten, mensen die immunosuppressiva gebruiken) een longinfectie of zelfs cryptokokkenmeningitis veroorzaken. Een studie gepubliceerd in Klinische microbiologie (2012) heeft bevestigd dat duivenuitwerpselen in stedelijke gebieden de belangrijkste bron van deze schimmel in het milieu vormen.

De ziekte van Newcastle is bij het grote publiek minder bekend. Het is een virale infectie (aviair paramyxovirus type 1) die vooral vogels treft, maar ook mensen kan treffen. Bij ons uit dit zich meestal in een milde oogontsteking, soms gepaard gaande met griepachtige symptomen. Niet dodelijk, maar wel vervelend, vooral voor mensen die zonder bescherming met zieke duiven omgaan.

We zouden ook het volgende kunnen noemen: snotneus bij duiven, wat de kolonies verzwakt en de verspreiding van andere infectieuze agentia bevordert. Hoewel duivencoryza niet in dezelfde vorm rechtstreeks op de mens overdraagbaar is, scheidt een zieke duif meer ziekteverwekkers uit via zijn uitwerpselen, wat het algehele risico vergroot.

Is de stadsduif dan een wandelend gevaar? Nee, op zichzelf niet. Maar een kolonie die zich in een gebouw heeft gevestigd, met kilo’s uitwerpselen die zich in een besloten ruimte hebben opgehoopt, vormt een echt probleem voor de volksgezondheid. Het verschil tussen «één duif op de stoep» en «honderd duiven op zolder» is enorm.

Overdrachtswijzen: hoe bacteriën en virussen zich verspreiden

Een duif die boven je hoofd vliegt, maakt je niet ziek. Wat gevaarlijk is, is de opeenstapeling. De ophoping van uitwerpselen, veren en kadavers in ruimtes waar de lucht slecht circuleert. Als je begrijpt hoe door duiven overgedragen ziekten worden verspreid, begrijp je ook waarom sommige situaties een hoog risico vormen en andere volkomen onschadelijk zijn.

Het inademen van verontreinigd stof is de belangrijkste besmettingsweg. Duivenuitwerpselen drogen op, vallen uiteen en vormen een fijn stof dat in de lucht blijft zweven. Dit stof verspreidt schimmelsporen (Cryptococcus neoformans, Histoplasma capsulatum) en bacteriën (Chlamydophila psittaci). Wanneer u een zolder, een technische ruimte of een kruipruimte betreedt die door duiven is gekoloniseerd en u dit stof inademt, ademt u mogelijk deze ziekteverwekkers in. Dit is precies het scenario dat de meeste gevallen van duivenuitwerpselen en ziekte veroorzaakt die in de medische literatuur zijn gedocumenteerd.

Het lastige is dat je er niets van ziet. De deeltjes in kwestie zijn slechts enkele micrometer groot. Geen specifieke geur, geen zichtbaar waarschuwingssignaal. Je veegt een hoop droge uitwerpselen weg, je doet een wolk opwaaien, je hoest een beetje, en drie dagen later heb je 39 koorts zonder te begrijpen waarom.

Direct contact komt minder vaak voor, maar is niet onschuldig. Een zieke duif aanraken, een nest hanteren, een bevuild oppervlak met blote handen schoonmaken: dit zijn allemaal situaties waarin bacteriën zoals salmonella van het besmette oppervlak naar uw slijmvliezen (mond, ogen, neus) kunnen worden overgedragen. Kinderen lopen een bijzonder risico omdat ze voortdurend hun handen naar hun gezicht brengen.

Ectoparasieten spelen ook een rol als ziekteverspreiders, iets wat we maar al te vaak vergeten. Duiven zijn gastheer voor teken (Argas reflexus), vlooien en rode luizen. Wanneer een kolonie een locatie verlaat of wordt verdreven, gaan deze parasieten op zoek naar een nieuwe gastheer. Ze kunnen de bewoners van een gebouw bijten en in sommige gevallen ziekteverwekkers overbrengen. Met name de duiventek veroorzaakt bij sommige mensen ernstige allergische reacties.

Indirecte besmetting via water en voedsel is een andere bron die niet mag worden verwaarloosd. Duivenuitwerpselen die zich op een dak ophopen, komen in de dakgoten terecht en vervolgens in de regenwaterreservoirs. Als dit water zonder behandeling wordt gebruikt voor het besproeien van moestuinen of, erger nog, voor huishoudelijk gebruik, is het risico op salmonellose reëel. Uit studies in stedelijke gebieden is gebleken dat daken waarop duiven nestelen aanzienlijk hogere bacteriële besmettingsniveaus in het afstromende water vertonen dan daken waar geen duiven nestelen.

Kortom: de duif op zich is geen biologische raketwerper. Het is de omgeving die hij om zich heen creëert – de uitwerpselen, het stof en de parasieten – die het gevaar vormt. En dit gevaar neemt exponentieel toe naarmate de duiven er langer verblijven en hun aantal toeneemt. Een balkon met drie uitwerpselen is niets bijzonders. Een verlaagd plafond met twee jaar aan opgehoopte uitwerpselen is een gezondheidsrisico.

Preventiegids: hoe kunt u zich beschermen tegen gezondheidsrisico’s

97 % van de gedocumenteerde gevallen van door duiven veroorzaakte ziekte op de werkplek hadden voorkomen kunnen worden met eenvoudige beschermingsmaatregelen. Dit cijfer, afkomstig uit een rapport van het INRS (Institut National de Recherche et de Sécurité), zou voldoende moeten zijn om te overtuigen dat preventie werkt. Maar dan moet je wel weten wat je moet doen.

Veilig schoonmaken is de basis. Als u een plek moet schoonmaken die vervuild is met duivenpoep, geldt de volgende absolute regel: veeg nooit droog. Nooit. U werpt het besmette stof op en ademt het direct in. De juiste methode is om de uitwerpselen vóór het opruimen grondig nat te maken, bij voorkeur met een oplossing van bleekwater verdund in een verhouding van 10:1. Laat dit ongeveer tien minuten inwerken en verwijder het vervolgens met een schep of een schraper. Doe alles in een goed afgesloten vuilniszak.

Ademhalingsbescherming is geen optie. Een chirurgisch mondkapje is niet voldoende. Voor werkzaamheden in een besloten ruimte waar zich uitwerpselen hebben opgehoopt, is minimaal een FFP2-mondkapje vereist, en een FFP3-mondkapje als het om grote hoeveelheden gaat. De sporen van Cryptococcus dringen gewoon door een eenvoudig stoffen mondkapje heen alsof er niets aan de hand is. Draag daarnaast wegwerphandschoenen van nitril en een veiligheidsbril. Ja, dat is veel uitrusting voor «alleen maar duivenpoep opruimen». Maar juist dit beschermingsniveau maakt het verschil tussen een schoonmaakklus zonder gevolgen en een ziekenhuisopname.

Het wegjagen van duiven blijft op de lange termijn de beste strategie. Schoonmaken zonder te voorkomen dat de duiven terugkomen, is als een badkuip leegmaken zonder de kraan dicht te draaien. Er bestaan wel degelijk doeltreffende oplossingen: duivennetten voor openingen, pinnen op kroonlijsten en randen, en systemen met gespannen draden op vlakke oppervlakken. Deze voorzieningen moeten correct worden geïnstalleerd om te kunnen werken. Als een net niet goed is gespannen, vinden de duiven een doorgang. Als de afstandshouders niet op de juiste afstand van elkaar staan, gaan ze ertussen zitten. Als u twijfelt, schakel dan een professional in.

Dagelijkse hygiënemaatregelen zijn eenvoudig, maar maken echt een verschil. Voer de duiven niet, ook al is het verleidelijk. Elke voederplaats trekt een kolonie aan en zorgt ervoor dat deze zich daar vestigt. Maak vensterbanken en balkons regelmatig schoon voordat de uitwerpselen zich opstapelen. Een keer per week met een spons en een desinfecterend middel afnemen is voldoende voor een balkon op het zuiden. Sluit uw vuilnisbakken. Dek uw regenwateropvangbakken af.

Voor syndici en vastgoedbeheerders, dan ligt de kwestie anders. U bent verantwoordelijk ten opzichte van de bewoners. Er kan een rapport van de regionale inspectiedienst worden aangevraagd als de hygiënische situatie dat vereist. De kosten voor het verwijderen van duivenuitwerpselen en professionele schoonmaak zijn aftrekbaar van de kosten van het mede-eigendom. En bovenal: vroeg ingrijpen kost veel minder dan laat ingrijpen. Het schoonmaken van een zolder na zes maanden bewoning door duiven kost een paar honderd euro. Na vijf jaar gaat het om duizenden, nog afgezien van de structurele schade (het urinezuur in de uitwerpselen tast zink, steen en beton aan).

Nog een laatste punt dat vaak over het hoofd wordt gezien: als u een besmette plek hebt schoongemaakt en in de dagen daarna ademhalingsklachten krijgt (koorts, hoesten, kortademigheid), raadpleeg dan een arts en vermeld dat u bent blootgesteld aan duivenuitwerpselen. Dit is niet onbelangrijk. Artsen denken niet meteen aan psittacose of cryptokokkose als ze deze informatie niet krijgen. Een vroege diagnose maakt een wereld van verschil in de behandeling.

Conclusie

De stadsduif is niet de grootste vijand van de samenleving. Maar als men de gezondheidsrisico’s negeert die deze vogel met zich meebrengt wanneer hij zich voor langere tijd in een gebouw vestigt, speelt men met de gezondheid van de bewoners. Ziekten die door duiven op mensen worden overgedragen, zoals psittacose, salmonellose en cryptokokkose, zijn zeer reëel, goed gedocumenteerd en vooral goed te voorkomen.

Het komt erop aan om in te grijpen voordat de situatie uit de hand loopt. Voorkomen dat kolonies zich vestigen, grondig schoonmaken wanneer dat nodig is, jezelf beschermen tijdens de ingrepen. Het is geen rocket science, gewoon gezond verstand, ondersteund door gedegen kennis.

Heeft u twijfels over een situatie in uw flatgebouw of woning? Neem dan contact op met Pest Patrol. Wij beoordelen het risico, vertellen u duidelijk wat u moet doen en grijpen in indien nodig. Beter één telefoontje te veel dan één besmetting te veel.

Veelgestelde vragen